Willem Abma

gesprekstherapeut

Bevrijding, geen breuk

De relatie ouder - kind kan onder hevige druk staan. Toch staat het kind maar al te vaak, bang voor een breuk, zich geen kritische gedachte over de ouder toe, laat staan een kritisch woord, zonder zich schuldig te voelen. Hier speelt een treurig misverstand.

 

Hoe vaak komt het niet voor dat mensen gebukt gaan onder de bemoeizucht en bedillerigheid van een ander? Ze hebben er de pest aan, maar het ontbreekt hen aan de moed om er iets van te zeggen, om voor zichzelf op te komen. Die ander kan een broer of zuster zijn, de partner, maar in verweg de meeste gevallen gaat het bij dit verschijnsel om één van beide ouders. Het is één van de meest voorkomende klachten waarbij leeftijd geen rol speelt. Integendeel, vaak gaat het om maar een voorbeeld te noemen, om veertigers die in de knoop zitten met hun tegenstrijdige gevoelens naar een ouder toe. Oma heeft op de achtergrond een duchtig woordje meegesproken bij de opvoeding van haar kleinkinderen. Het was ook handig om haar te vragen als oppas als dat zo uitkwam. Ze verscheen te pas en te onpas op het toneel, bedisselde veel en kreeg een hechte band met haar kleinkinderen. Oma bleek niet weg te branden te meer waar de eigen partner het nogal eens liet afweten. Moeder onderging oma's aanwezigheid behoorlijk ambivalent: enerzijds natuurlijk reuze makkelijk. Je hoefde maar te kikken en oma was er. Anderzijds speelden gevoelens van irritatie. Wie voedde hier nou eigenlijk de kinderen op; wie had het hier voor het zeggen? Maar deze gevoelens werden even vlot weer verdrongen als dat ze de kop op staken.

 

Tot het moment dat de kinderen de deur uit waren. Oma haar bemoeizucht hield niet op, maar ging gewoon door, nu niet meer zo zeer naar de kleinkinderen toe, maar naar haar eigen kind. Bezoekjes moeten worden afgelegd als het oma, nu weer vooral moeder, past. Er is veel kritiek op de kleren die de dochter draagt. En in de eigen huiskamer worden verdorie bloemen anders geschikt, tafeltjes verplaatst enz. Zelfs op het koken volgen kritische aanwijzingen. 

 

Met dit patroon word ik veelvuldig en in grote gevarieerdheid geconfronteerd. Dochters van middelbare leeftijd die als ze het zichzelf zouden durven bekennen kotsmisselijk zijn van de rol die hun moeder nog altijd in hun leven speelt. Maar die hyperventilerend van de ingehouden ergernis niettemin keurig naar de pijpen van hun dominante en vaak ook egocentrische moeder dansen. Want moeder lijkt over een lange afstandsbediening te beschikken als het om haar dochter gaat. Nu hoeft zij maar te kikken, als het ware een voorkeuzetoets in te drukken en dochterlief staat op de stoep om haar haar te doen of iets dergelijks.

 

Waar we ons hier tot de moeder - dochterrelatie beperken valt op hoe moeilijk het vaak is voor de betreffende dochter zich aan de invloed van de moeder te onttrekken en haar leven naar eigen wens en keuzes in te richten. Het lijkt alsof moeder overal op de loer ligt om alle doen en laten van haar kind in het vizier te houden en dat er zonder haar goedkeuring niets mag gebeuren. Het kost doorgaans dan ook de nodige moeite om duidelijk te maken dat het benoemen van een dergelijke gang van zaken geen doodzonde is; dat er geen sprake van is dat iemand die een kritisch geluid over zijn ouder laat horen die ouder meteen afvalt of zwart maakt. Want afgezien van de naakte feiten die de dominantie van de moeder illustreren, je hebt immers ook zelf een enorm aandeel in de gang van zaken waar je als volwassene de ouder de kans hebt gegeven je te laten domineren. Bovendien gaan we ervan uit dat er in dergelijke relaties doorgaans geen sprake is van onwil maar van wederzijdse onmacht om tot een gezondere interactie met elkaar te geraken. Wie zijn eigen aandeel betrekt in wat er mis gaat, hoeft zich ook minder schuldig te voelen wanneer hij het aandeel van de ander daarin belicht. Daarbij blijft het belangrijk om de functie van het geweten te doorzien als spreekbuis van de ouders. Het allerbelangrijkste is evenwel dat een kritisch doorlichten van het gedrag van jezelf en (één van) beide ouders geenszins een breuk betekent met die ouder(s) maar een stukje innerlijke bevrijding van negatieve invloed. En dat laatste belemmert niet een gezond contact, maar wil dat juist bevorderen.