Willem Abma

gesprekstherapeut

Creatief is nuttig

Prachtige schilderkunst, mooie literatuur, schitterend beeldhouwwerk, wij kunnen ervan genieten. Het is niet voor iedereen weggelegd om kunst te maken waarvan anderen hoog opgeven. Maar laat dat voor niemand een reden zijn om de in een ieder van ons aanwezige creatieve bron met rust te laten.

 

Creatieve mensen hebben vaak zowel een gave als een handicap. Beide ontspringen aan dezelfde bron. Die is hun overgevoeligheid. Nu hebben een heleboel mensen daar last van. Ze voelen zich al gauw gekwetst en gekrenkt door opmerkingen van anderen. Een naar gevoel dat tijden door kan zeuren zonder dat ze kans zien ervan af te komen.

 

Het spijtige is dat niet iedereen die een grote mate van aangeboren kwetsbaarheid heeft zich tevens creatief uit. Terwijl we het omgekeerde wel haast zonder voorbehoud kunnen poneren: creatieve mensen die aan de weg timmeren, kunstenaars dus, zijn gevoelige mensen ook al proberen sommigen van hen dat te verhullen door cynisme of sarcasme. Bij de kunstenaar blokkeert de handicap van de overgevoeligheid niet de gave die overgevoeligheid ook is. Hij heeft een manier gevonden om te putten uit het reservoir waar gevoel en verstand fel botsen of juist harmoniëren. En zo kan Jan Publiek genieten van de kunstzinnige wijze waarop sommige kunstenaars blijk geven van hun diepste zieleroerselen.

 

Sensitiviteit

Waarom overgevoelige mensen vrijwel altijd ook creatief zijn, laat zich raden. Door hun overgevoeligheid zijn ze immers overprikkelbaar oftewel sensitief. Ze nemen veel op, er ontgaat hen weinig en meestal zijn de indrukken die ze opdoen diep geëtst. Wie veel opslaat, doet er goed aan veel te ventileren. Hetzij door pen, potlood of penseel, hetzij door beitel of hamer. Dat dat soms tot verrassende resultaten kan leiden, mag uit het volgende voorbeeld blijken. Zodra daar de gelegenheid toe is, stel ik aan  een cliënt de vraag of hij een hobby heeft. Vaak geeft, meer dan bij een vaste baan, de hobby die iemand erop na houdt en waarin hij zich kan uitleven goed aan waar iemands echte voorkeur naar uit gaat en wat hem wezenlijk bezielt. De cliënte die deze keer tegenover mij zat, antwoordde dat ze vroeger wel graag mocht tekenen, maar dat ze daar door allerlei beslommeringen al jaren niet meer aan toe gekomen was. Ik vroeg haar of ze tekeningen bewaard had en of ze die dan mee wilde nemen. Ze verwonderde zich over die belangstelling van mijn kant en die verwondering werd nog groter toen ik er bij haar op aandrong, ook als onderdeel van de therapie, vooral weer met tekenen te beginnen zodra ze daar de fut voor had. Ik vertelde haar één van de volgende sessies dat we met het aanboren van onze creatieve bronnen de onbewuste afweer die we tegen onze pijnlijke verdrongen gevoelens in stelling brengen, kunnen omzeilen. En dat het verdraaid heilzaam is wanneer gevoelens die al jaren in de diepte gisten, langs deze weg vrij zouden komen. Het bewijs werd door haarzelf op een frappante manier geleverd. Na verloop van tijd werd ik overspoeld met door haar getekende zelfportretten die zonder meer aangrijpend genoemd konden worden. Wat was het geval? Ik zag geen gezichten, het waren zonder uitzondering grote angstige ogen die het beeld bepaalden en mij vol verdriet van het papier aanstaarden. Ik vroeg haar te benoemen wat ze van haar eigen getekende ogen vond. Zo kwam ze langs een omweg de gevoelens op het spoor die ze zo lang zorgvuldig had afgeweerd. Waarmee weer eens de gangbare opvatting werd bevestigd dat 'de ogen de spiegel der ziel zijn'.

 

Bron van innerlijke rijkdom

Het nut van creatief bezig zijn is dan ook dat we als het ware de bewakers die willen verhinderen dat we onze pijnlijke, onbewuste gevoelens ventileren, misleiden en zoals gezegd omzeilen. Zo is het al nuttig voor wie een pen kan tillen om van tijd tot tijd eens een dagboek bij te houden of brieven te schrijven aan zichzelf of aan huisgenoten over netelige onderwerpen waarover we normaal niet zo gauw zullen beginnen. Want maar al te vaak ontglipt de hand die schrijft de rem van het verstand dat zo graag een ijslaag om onze gevoelens legt. Wat is rationaliseren anders dan dat? Zodra ik merk dat een cliënt als hobby schildert, musiceert, schrijft of boetseert, dring ik erop aan daar vooral mee door te gaan of er opnieuw met fris élan mee te beginnen. Omdat wie creatief bezig is, uiting geeft aan wat hem in de diepte beroert en dat geeft ruimte. Op die manier is overgevoeligheid niet alleen een handicap, maar ook een gave, een bron van eigen innerlijke rijkdom.