Willem Abma

gesprekstherapeut

Tragisch tegenstrijdig

Bepaalde mensen, bepaalde situaties, je zou ze nooit meer willen meemaken. En toch gebeurt het. Zo vaak dat het niet op een ongelukkig toeval geschoven kan worden. Hoe kan dit?

 

Je bent, om een voorbeeld te noemen, opgegroeid in een milieu waarin veel alcohol gedronken werd. Zo veel dat het de sfeer verpestte. Er waren veel spanningen, ruzies en scènes, soms zelfs knokpartijen tussen vader en al wat groter geworden broers. Moeder zat er stilletjes bij te huilen of dronk in het ergste geval lustig mee. Zelf probeerde je je stilletjes terug te trekken en zat bevend op je kamertje. Je nam je al vroeg voor om zo snel mogelijk uit huis te gaan en het nooit weer allemaal mee te maken. Toen het eenmaal zover was, dacht je met je partner zo'n beetje in het paradijs beland te zijn. Maar het duurde niet eens zo erg lang toen wist je beter. De situatie waarin je was opgegroeid, herhaalde zich. Ook je partner dronk. Er was in feite, behalve de mensen die je omringden, nauwelijks iets veranderd.

 

Er zijn vele aansprekende voorbeelden van het merkwaardige verschijnsel dat zich herhaalt, of beter gezegd: dat wij iets herhalen waarvan we ons nu juist hadden willen bevrijden. Wat voor alcohol kan gelden, doet dat evenzeer voor b.v. mishandeling. Vroeger mishandeld, later vaak weer mishandeld. Een minder concreet voorbeeld, maar minstens zo vaak voorkomend zien we in het volgende geval.

 

Een vrouw van ± 40 jaar zegt dat ze er doodziek van wordt dat ze altijd tegen zulke overheersende types aanloopt. 'Het is net alsof die mij zoeken,' klaagt ze. In welke kringen ze zich ook begeeft, er zijn altijd wel mensen die haar dingen vragen op een manier die ze niet kan weigeren. Als ik voorzichtig informeer hoe het thuis is, blijkt al gauw dat haar grootste overheerser haar partner is. Ze zwoegt en ploetert maar krijgt daar weinig tot geen waardering voor. En toch is de relatie niet slecht te noemen. Het is gewoon een patroon waarin zij en haar man in de loop van zo'n vijftien huwelijksjaren weggegleden zijn.

 

Patroon

Een patroon waarop hun huwelijk niet stuk zal lopen, maar waar zij, nu de zorg voor de kinderen wat minder wordt omdat die inmiddels redelijk zelfstandig zijn geworden, ook geen vrede meer mee heeft. Zonder dat het haar overigens precies duidelijk is waar haar sluimerende gevoelens van onvrede naar haar partner toe, nu precies betrekking op hebben. 'In het begin was hij helemaal niet zo,' zegt ze. 'Maar nu moppert hij al als ik zijn pantoffels niet klaar zet.' Na een aantal sessies wordt duidelijk dat het vroeger in het oudergezin met deze mevrouw niet anders gesteld was. Als klein meisje al werd ze binnen de oudergezinsomstandigheden gedwongen in een rol van onderdanigheid. Behalve een zekere aanleg tot die rol, kunnen de omstandigheden die de voorwaarden scheppen om onderdanig te worden, variëren. Een autoritaire vader in combinatie met een ziekelijke en/of zachtaardige moeder bijvoorbeeld. Of een groot gezin waarin het min of meer als vanzelfsprekend wordt aangenomen dat de meisjes de handen flink mee uit de mouwen steken. Het meisje dat de rol van huishoudster van nature het beste past, wordt dan als het ware voor de rest van haar leven klaargestoomd hetzelfde te doen. Erger: zo iemand schept later maar al te vaak zelf de voorwaarden om de rol te spelen die ze zo verafschuwde toen ze het ouderlijk huis uit ging. In het geval van mijn cliënte, was ze vergeten dat ze er ongevraagd mee begonnen was voor haar partner de pantoffels klaar te zetten. Waarna hij er natuurlijk aan gewend raakte en ontstemd was als die verwennerij uitbleef.

 

Ook in andere contacten vroeg haar onderdanige houding naar anderen toe er als het ware om gedomineerd te worden. In wezen was ze bang om niet geaccepteerd te worden, om afgewezen te worden. Haar onderdanigheid moest dat voorkomen. Ze volhardde in wat haar van huis uit bekend was hoewel het haar bij voortduring een onbestemd gevoel van onvrede gaf. Zo was ook deze vrouw een voorbeeld van wat ik nu maar even een tragische tegenstrijdigheid noem. Het verschijnsel namelijk om als gevolg van onbewuste herhalingsdwang de gevangene te blijven van een situatie waarvan je je nu juist had willen bevrijden. Het is daarom zeer belangrijk inzicht te krijgen in wat ons eigen aandeel is in de dingen die misgaan in ons leven.